Gepost door: pheirman | mei 21, 2017

Boek: Tijd van woede (een geschiedenis van het heden – Pankaj Mishra


tijd van woedeDe Brits-Indiase historicus Pankaj Mishra dook voor dit boek, Tijd van woede, in de geschiedenis vanaf de Verlichting en ontdekte opvallende (en verontrustende) parallellen. Ze verklaren veel, maar stellen allerminst gerust. Al valt te hopen dat de actualiteit van de voorbije maanden (met vooral de verkiezingen in Frankrijk) dit boek een stukje ingehaald heeft. 

De zo geprezen Verlichting van Voltaire en anderen wordt door de auteur in een heel ander daglicht gesteld. De revolutie van de rede was, wat Voltaire en andere verlichte filosofen betreft, enkel bedoeld voor de burgerij, henzelf dus. Met de Verlichting hijsten ze zich op hetzelfde maatschappelijke niveau als de aristocratie en de geestelijkheid. De verpauperde massa moest vooral blijven waar ze was, in de goot.

De Verlichting deed die massa tegelijk wel hunkeren naar inspraak en sociale vooruitgang.  Een van de weinigen die het voor hen opnam, was Jean-Jacques Rousseau. En zo kreeg je een tegenstelling die we nu ook heel scherp zien opduiken. Een ‘liberale’ elite die geen of te weinig oog heeft voor de uitsluiting van mensen die de nieuwe maatschappelijke orde niet kunnen volgen. Rousseau gaf aanleiding tot stromingen als het romantiek, maar even goed doken toen ook al extremistische stemmen op die de teleurstelling van het volk wisten te capteren.

Bij de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw zien we eenzelfde evolutie, in volle industriële revolutie. Wie zich (vaak terecht) uitgesloten voelt, wordt aangetrokken door de sirenenzang van anarchisten en fascisten. Het gaf aanleiding tot enkele gruwelijke decennia vol oorlog en geweld.

Na 50 jaar vrede zien we in volle globalisering dat de geschiedenis zich andermaal dreigt te herhalen. Met een deel van de bevolking, in alle delen van de wereld, die de trein van welvaart aan zich ziet voorbij gaan, en populistische stemmen die met die teleurstelling aan de haal gaan. Net als honderd jaar geleden zijn reële feiten een vervelende bijkomstigheid voor wie simpele oplossingen voor complexe problemen wil aandragen. Dat geldt overigens ook voor sommige Vlaamse politici, die zelfs regeringsverantwoordelijkheid dragen. Maar niet alleen in het Westen. India bijvoorbeeld is al een decennium in de greep van het hindoenationalisme, met een premier (Narendra Modi) die openlijk zijn bewondering uit voor de opdrachtgever van de moord op Mahatma Gandhi. Terroristen als die van IS tonen dan weer opvallend veel gelijkenis met de anarchisten van ruim 100 jaar geleden.

mishra

Pankaj Mishra

Tijd van woede is een beangstigend en zeer overtuigend boek. De wereldeconomie maakt overal slachtoffers en grote delen van de publieke opinie vlucht in irrationele, gevaarlijke denkbeelden. En toch, na de verkiezingen in Nederland en Frankrijk is misschien de positieve kentering ingezet. Misschien, want Pankaj Mishra draagt stevige argumenten aan om bezorgd te blijven.

Pankaj Mishra, Tijd van woede (een geschiedenis van het heden), Atlas Contact, Amsterdam, 2017, 323 blz.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: