Gepost door: pheirman | maart 18, 2011

Boek: Congo, een geschiedenis – David Van Reybrouck


David Van Reybrouck

Rijkelijk laat, ik weet het, maar ik ben eindelijk ook in de Congoturf van Van Reybrouck gedoken. Een turf inderdaad van meer dan 600 bladzijden, maar niettemin in één ruk uit te lezen. Van Reybrouck wist me al te bekoren met zijn debuutroman Slagschaduw. Met dit Congoboek heeft hij terecht eeuwige roem verworven. De echte helden in zijn boek zijn echter de Congolezen. Van de mythische Nkasi tot de blondgepruikte vrouwen die nota bene in het Chinese Guangzhou gouden zaken doen. Congo is al lang geen Belgische kolonie meer, zoveel is zeker.

Nkasi is de centrale figuur in het boek. De man beweerde zelf geboren te zijn in 1882 (!). Hij stierf vorig jaar, vlak voor het boek uitkwam. De man zou dus de gezegende leeftijd van 131 jaar bereikt hebben. Onmogelijk? Dat denk je als lezer ook, net als de auteur trouwens. Alleen wist de man feiten en verhalen uit zijn geheugen te persen die feilloos klopten en die hij niet uit andere bronnen kon gehaald hebben. De man heeft alles van nabij meegemaakt. De Kongo-vrijstaat van Leopold II, de aanleg van de eerste spoorlijn in Congo, de twee Wereldoorlogen tot de desastreuze Tweede Republiek van Mobutu en de in bloed gedrenkte heerschappij van vader en zoon Kabila.

Het is tekenend voor de manier waarop Van Reybrouck met geschiedschrijving omgaat. Hij sprak met tientallen Congolezen van divers pluimage en vooral met heel veel gewone mensen die alle historische gebeurtenissen in Congo aan den lijve ondervonden. Dat onderbouwt hij met een overvloed aan bronnen. De kracht van het boek is dat het de geschiedenis van mensen vertelt. Hij worstelt er zelf mee dat hij als blanke toch maar de geschiedenis van Congo vertelt, maar eigenlijk laat hij van begin tot eind de Congolezen zelf aan het woord. Dat maakt dit boek van onschatbare waarde. De wetenschappelijke onderbouw is er zonder twijfel, maar treedt nooit op de voorgrond.

Leopold II, racistische sadist?

Het boek deed me al snel denken aan die andere geschiedkundige kolos, In Europa van Geert Mak. Op dezelfde manier schrijft Van Reybrouck de Congolese geschiedenis zoals die aan de ribben blijft plakken van wie ze meemaakte. Daardoor slaagt hij erin om de nodige nuance te leggen in vaak delicate historische gebeurtenissen, zonder dat hij nalaat om man en paard te noemen. Ja, Leopold II heeft de Congolezen de hel ingezogen met zijn desastreuze

Koning Leopold II van België. Bron: Wikipedia

vrijhandelspolitiek. Maar neen, hij was niet de racistische sadist waarvoor sommigen hem verslijten. Hij was niet in de eerste plaats uit op bloedige repressie, maar commerciële baten hadden in zijn ogen wel voorrang, wat hem nog altijd met een weinig verheffende erfenis opzadelt. De uitbuiting en mishandeling van de bevolking was vooral het werk van privé-milities in opdracht van commerciële bedrijven, maar de Belgische koning sloot er wel jarenlang (bewust) zijn ogen voor.

David van Reybrouck slaagt er in om ook de verborgen geschiedenis van Congo bloot te leggen. Zo was de koloniale strijdmacht in Congo, de Force Publique, zeer succesvol tegen de Duitse troepen, terwijl het moederland kansloos onder de voet werd gelopen. Congolese (en veel andere Afrikaanse) soldaten vochten een oorlog uit die de hunne niet was, maar die ook hen veel bloed en tranen gekost heeft. Na de oorlog werden ze zonder pardon terug naar hun nederige bestaan als inboorling verwezen.

Arrogantie

Die naoorlogse arrogantie van de Belgische overheid, en vooral van de Belgische gemeenschap in de kolonie, was meteen de kiem voor een groeiend ongenoegen en een streven naar autonomie en uiteindelijk onafhankelijkheid. Van Reybrouck legt het allemaal haarfijn uit. Daarbij treedt hij zelden zelf op de voorgrond, maar laat hij zijn getuigen voor zich spreken.

België heeft altijd een beeld opgehangen, tot vandaag, van Congo als modelkolonie. De Belgen hadden alleen maar het beste voor met de Congolezen, zo werd beweerd. Van Reybrouck maakt komaf met dat glorieuze beeld. Hij toont het openlijke en verdoken racisme, de zelfgenoegzaamheid van de Belgen, en de virtuele realiteit waarin de Belgische gemeenschap in Congo verkoos zich op te sluiten.

Mobutu

Mobutu Sese Seko. Bron: Wikipedia

Ook de bloedige dictatuur van Mobutu, met actieve steun van België en andere Westerse landen, fileert hij. Hoe de vroegere grijze muis zijn politieke rivalen neutraliseerde (Kasavubu, Tshombe) of liet vermoorden (zijn gewezen boezemvriend Lumumba). En hoe hij al snel een personencultus rond zichzelf ontwikkelde. De extravagantie van Mobutu kende daarbij hilarische proporties, tot en met een Duitse raketlancering. Na Mobutu volgen vader en zoon Kabila, met twee oorlogen en onnoembare wreedheden, van gruwelijke verkrachtingen tot kannibalisme. Het passeert allemaal de revue. Van Reybrouck vertelt het met een inlevingsvermogen dat heel de Congolese geschiedenis heel tastbaar maakt.

Tot en met de Chinese economische invasie in Congo. Grote infrastructuurwerken in ruil voor grondstoffen, dat is het even simpele als robuuste recept waarmee China zich in Congo en ook in andere Afrikaanse landen inkoopt. Europa in het algemeen en België in het bijzonder worden steeds meer naar de achtergrond verdrongen. In die mate zelfs dat er voor het eerst sinds de kolonisatie een groeiende groep Congolezen ontstaat die nog nooit een blanke in levenden lijve gezien heeft. Aziaten kennen ze des te beter. Het boek eindigt met een verrassend hoofdstuk over de omgekeerde beweging. Congolezen die naar China, vooral naar het commerciële knooppunt Guangzhou, trekken om er goedkope spullen op te kopen (van ijskasten tot kleren) om die met veel winst te verkopen in hun thuisland. Het heeft Guangzhou zelfs al een Congolese gemeenschap opgeleverd. Sommigen spreken er zowaar vloeiend Kantonees.

David Van Reybrouck, Congo: een geschiedenis, De Bezige Bij, 680 blz.

Advertenties

Responses

  1. […] Kernenergie moet een antwoord bieden op de stijgende energiebehoefte van Indonesië, want het land wringt zich langzaam maar zeker bij de vier Bric-landen (Brazilië, Rusland, India en China). In die mate zelfs dat men stilaan spreekt van de Briic. Dat het land zelf twee uraniummijnen in haar bodem liggen heeft, maakt de optie van kernenergie natuurlijk zeer verleidelijk. De mijnbouw heeft nochtans een barslechte reputatie, zowel op sociaal als ecologisch vlak. Lees er maar eens het essay op na van Dirk Barrez op DeWereldMorgen.be. De plaatselijke bevolking ziet haar leefomgeving verwoest en krijgt daar nauwelijks compensaties voor, laat staan dat men zou delen in de winst. Wie toch voor zijn of haar rechten opkomt, doet dat vaak op gevaar van eigen leven. Niet alleen in Indonesië trouwens. De bodemrijkdommen van een land zijn vaker een vloek dan een zegen, toch zeker als die landen in het Zuiden liggen. Corrupte plaatselijke machthebbers en westerse multinationals vinden elkaar om het land leeg te roven. Congo is daar het meest typische en tegelijk ook gruwelijkste voorbeeld van, getuige het Congoboek van David van Reybrouck. […]

  2. […] Een van de boeiendste delen van de retrospectieve is zonder enige twijfel zijn werk over Congo. Met Mwana Kitoko, Tshombe, Lumumba en andere werken toont hij het contrast tussen het glorieuze beeld dat België graag van haar kolonie opging, en de realiteit van onderdrukking en uitbuiting van de gewone Congolees. Het had de perfecte illustratie kunnen zijn van David Van Reybroucks Congoboek. […]

  3. […] als een bom. Casement zelf bereikt een ware heldenstatus. Interessant trouwens om dit boek naast het Congo-boek van David Van Reybrouck te […]

  4. […] en vaak met de actieve steun van westerse landen en niet in het minst kolonisator België. Het Congoboek van David Van Reybrouck heeft op dat vlak vele ogen geopend. Share […]

  5. […] 1. Boek: Congo, een geschiedenis – David Van Reybrouck […]

  6. […] zie je bijvoorbeeld net hetzelfde fenomeen, zoals David Van Reybrouck treffend beschrijft in zijn Congo, een geschiedenis. Veel Congolezen hebben vandaag nog nooit een blanke in levenden lijve gezien, maar Chinezen kennen […]

  7. […] dat bleek tot nu toe eerder een vloek dan een zegen. Zeer verhelderend op dat punt is de klassieker Congo, een geschiedenis van David Van […]

  8. […] van Suzanne Collins op kop, en verder theater, actualiteit uit Indonesië (zowaar!), het Congo-boek van David Van Reybrouck, en spierontstekingen zijn ook een verrassend populair […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: